Przeciwciała onkoneuronalne.

 



Neurologiczne zespoły paraneoplastyczne są to neurologiczne powikłania chorób nowotworowych, które nie wynikają z obecności samego guza, bądź jego przerzutów, ani nie są skutkiem zaburzeń metabolicznych, naczyniowych, powikłań infekcyjnych i jatrogennych. Mechanizmy patogenetyczne powstawania przeciwciał onkoneuronalnych nie zostały do końca poznane. Prawdopodobnie komórki guza prezentują antygeny, które poza tym występują tylko w neuronach, a powstające przeciwciała przeciwko tym antygenom wraz z cytotoksycznymi komórkami T atakują i niszczą neurony oraz są przyczyną występowania objawów neurologicznych. Do tej pory nie opisywano przypadków obecności tych przeciwciał u zdrowych osób ani u pacjentów bez objawów zespołów paraneoplastycznych. Pozytywny wynik badania autoprzeciwciał onkoneuronalnych wskazuje (w ponad 95%) na proces nowotworowy leżący u podłoża zaburzeń neurologicznych, zaś leczenie guza prowadzi do poprawy stanu klinicznego i (czasem częściowego) ustąpienia zaburzeń neurologicznych.


Paraneoplastyczne zespoły neurologiczne charakteryzują się rzadkim występowaniem, podostrym przebiegiem, a objawy neurologiczne są obserwowane 3-4 lata przed zdiagnozowaniem guza i mogą dotyczyć różnych struktur układu nerwowego. Do charakterystycznych zespołów paraneoplastycznych można zaliczyć: limbic encephalitis (depresja, zaniki pamięci), polineuropatię autonomiczną (porażenie jelit), miasteniczny zespół Lamberta-Eatona (osłabienie, suchość w ustach), zespół rakowiaka lub retinopatię związaną z czerniakiem. Przeciwciała onkoneuronalne wykrywane są u niektórych pacjentów z rakiem drobnokomorkowym płuc, rakiem sutka lub jajnika, nasieniakiem, grasiczakiem i innymi nowotworami. Wiadomo, że występowanie przeciwciał onkoneuronalnych może o kilka miesięcy, a nawet lat, wyprzedzać pojawienie się innych objawów choroby nowotworowej. Podkreśla się, że zaburzenia neurologiczne i pozytywny wynik badania autoprzeciwciał pozwalają na szybsze postawienie właściwej diagnozy nawet jeśli wyprzedzają objawy wynikające z obecności nowotworu. Tak więc pacjenci z pozytywnymi wynikami badań serologicznych powinni być dokładnie zbadani w kierunku skrycie przebiegającej choroby nowotworowej.


Najważniejszymi autoantygemi dla których opisywano obecność przeciwciał onkoneuronalnych są Hu, Yo, Ri, amfifizyna, CV-2, Ma2. Pierwszym przeciwciałem onkoneuronalnym były opisane w 1985 przeciwciała anty-Hu (ANNA 1). Częstość występowania nowotworów (głownie drobnokomórkowego raka płuca) wśród pacjentów anty-Hu-pozytywnych wynosiła według róznych autorów od 83 do 88%.

W tabeli przedstawiono związek pomiędzy najczęściej stwierdzanymi przeciwciałami onkoneuronalnymi a powiązanymi z nimi nowotworami.
 

 

Przeciwciało onkoneuronalne

Najczęstsze objawy neurologiczne

Nowotwór

Anty-Hu (ANNA1)

 Neuropatia czuciowa, przewlekłe psueudozaparcia, postępujące uszkodzenie móżdżku, limbic encephalitis

 Drobnokomórkowy rak płuca

Anty-Yo (PCA1)

 postępujące uszkodzenie móżdżku

 Rak jajnika
Rak sutka

Anty-CV2 (CRMP5)

 Pląsawica, neuropatia czuciowa, przewlekłe psueudozaparcia, postępujące uszkodzenie móżdżku, limbic encephalitis

 Drobnokomórkowy rak płuca
Grasiczak

Anty-Ma2 (Ta/Ma, TNMA2)

 Limbic encephalitis, zapalenie pnia mózgu, postępujące uszkodzenie móżdżku

 Nasieniak
Nowotwory płuc

Anty-Ri (ANNA2)

 Zapalenie pnia mózgu

 Rak sutka
Drobnokomórkowy rak płuca

Anty-amfifizyna

 Zespół sztywności (Stiff-person syndrome)

 Rak sutka
Drobnokomórkowy rak płuca